7

Janë të shijshme por duhen ndërprerë…

Ushqimet që duhen shmangur gjatë shtatëzënisë

Ngrënia e vakteve të mirë balancuara është e rëndësishme gjatë gjithë kohës, por sidomos gjatë shtatëzënisë. Janë disa nutrientë esencialë, vitamina dhe minerale për të cilat bebi në zhvillim ka nevojë. Shumica e ushqimeve janë të sigurta, gjithsesi ka disa ushqime specifike që duhen shmangur.

Krudo
Prodhimet e detit apo mishi i kuq/pula të pagatuara duhen shmangur gjatë shtatëzënisë për shkak të riskut të infektimit me baktere koliforme, toksoplasmosis dhe salmonela. Këto ushqime duhen gatuar në temperatura më të larta se 63°C.

Sallami
Këto produkte të mishit janë të kontaminuara me listeria, që mund të bëhet shkak për një abort. Listeria mund të kalojë placentën dhe të infektojë bebin, gjë që do të çonte në infeksion ose helmim të gjakut, të dyja situata jetë-kërcënuese. Nëse dëshironi t’i konsumoni gjatë shtatëzënisë sigurohuni që t’i gatuani deri në vlim.

Peshqit me përmbajtje të lartë të mërkurit
Peshqit që përmbajnë nivele të larta të mërkurit duhen shmangur. Mërkuri i konsumuar gjatë shtatëzënisë është lidhur me vonesa të zhvillimit dhe dëmtime të trurit. Llojet e peshkut që duhen shmangur janë: peshkaqeni, peshku shpatë, skumbri, peshku guri. Peshku ton i konservuar përgjithësisht ka sasi më të ulët të mërkurit sesa llojet e tjera të peshkut ton, por gjithsesi duhet konsumuar në mënyrë të moderuar. Gjithashtu duhen shmangur edhe sushit që mund të përmbajnë këto lloje peshqish me përmbajtje të lartë të mërkurit.

Ushqimet e detit të tymosura dhe të ngrira
Duhen shmangur pasi mund të jenë të kontaminuara me listeria. E vetmja mënyrë për t’i konsumuar është nëse gatuhen. Ushqimet e detit të tymosura që janë të konservuara dhe jo të ngrira mund të konsumohen.

Peshku i ekspozuar ndaj ndotësve industrialë
Peshqit nga liqenet apo lumenjtë e kontaminuar duhen shmangur pasi mund të jenë ekspozuar ndaj niveleve të larta të bifenileve të polikloruara. Është e këshillueshme që të shmanget konsumi i peshqeve nga liqenet apo lumenjtë e zonës pa patur një informacion të konfirmuar nga institucionet përkatëse lidhur me sasinë e ndotjes.

Midhjet
Shumica e sëmundjeve të lidhura me prodhimet e detit vijnë nga konsumi i midhjeve të gatuara më pak seç duhet. Gjithsesi gatimi i tyre, shmang disa infeksione por jo infeksionet e lidhura me algat, prandaj konsumi i tyre gjatë shtatëzanisë duhet shmangur tërësisht.

Vezët e pagatuara
Vezët e pagatuara duhen shmangur për shkak të riskut potencial të ekspozimit ndaj salmonelës. Nuk duhen anashkaluar as ushqimet që mund të përmbajnë vezë të pagatuara si salcat dhe akulloret që përgatiten në shtëpi apo majoneza. Produktet ushqimore të prodhuara industrialisht përmbajnë vezë të pasterizuara dhe si rrjedhojë nuk e rrisin rrezikun për salmonelë.

Djathrat e buta
Djathrat e buta të importuara mund të përmbajnë listeria. Këshillohet shmangia e produkteve si djathi Brie, Camembert, Feta, Gorgonzola, Roquefort apo djathrave meksikanë si Queso Blanco dhe Queso Fresco, nëse në paketimin e tyre nuk citohet që janë përgatitur me qumësht të pasterizuar. Të gjithë djathrat e butë jo të importuar të prodhuar me qumësht të pasterizuar janë të sigurt për t’u konsumuar.

Qumështi jo i pasterizuar
Sigurohuni që të konsumoni vetëm qumësht të pasterizuar.

Lëngjet e freskëta
Gratë shtatëzanë këshillohet të konsumojnë lëngje të pasterizuara. Lëngjet e freskëta në restorante apo stenda të ndryshme mund të mos jenë të pasterizuara dhe mund të përmbajnë bakterie si salmonela apo E. Coli. Lëngjet në kuti apo në shishe që tregtohen në supermarketa janë të sigurta për t’u konsumuar.

Kafeina
Studimet lidhur me konsumin e kafeinës janë të ndryshme. Meqënëse disa prej tyre tregojnë që kafeina mund të jetë e lidhur me abortet, këshillohet shmangia e saj gjatë trimestrit të parë. Si rregull i përgjithshëm konsumi i kafeinës duhet të limitohet në më pak se 200 mg në ditë gjatë shtatëzënisë. Kur flasim për kafeinën, nuk kemi në mendje vetëm kafen por edhe pijet e gazuara, çokollatat apo pijet energjike që e përmbajnë. Kafeina është një diuretik dhe si e tillë ndihmon në eleminimin e lëngjeve nga trupi. Kjo mund të çojë në humbje të ujit dhe kalciumit. Është i rëndësishëm konsumi i sasive të mëdha të ujit, lëngjeve apo qumështit në vend të pijeve që përmbajnë kafeinë. Gjëja më e sigurt është eleminimi i kafeinës gjatë shtatëzënisë.

Alkooli
Nuk ka asnjë sasi alkoli që mund të konsiderohet si e sigurtë gjatë shtatëzënisë. Ekspozimi i bebes ndaj alkolit ndikon në zhvillimin e tij. Në varësi të sasisë, kohës dhe shpeshtësisë së konsumit të alkolit, mund të kemi zhvillimin e çrregullimeve të ndryshme të zhvillimit. Nëse keni konsumuar alkol përpara se të informoheshit mbi shtatëzëninë tuaj, tani duhet të hiqni dorë plotësisht. Gjithashtu, alkoli nuk duhet konsumuar as gjatë gjidhënies. Ekspozimi i infantit ndaj alkolit shoqërohet me mjaft risqe.

Perimet jo të lara
Perimet janë të sigurta dhe janë pjesë e një diete të mirë balancuar. Gjithsesi duhet të siguroheni që janë larë, për të shmangur rrezikun e ekspozimit ndaj toksoplasmozës.

Lakrat e pagatuara
Nuk këshillohet konsumi i asnjë lakre të pagatuar, pasi bakteriet mund të vendosen në fara përpara se lakrat të fillojnë të rriten dhe nuk ka asnjë mënyrë se si mund të pastrohen. Kur ushqeheni në restorante, shmangni çdo ushqim që përmban lakër të pagatuar, ndërsa në shtëpi ziejini për të shkatërruar çdo bakter.

 

Dr. Ardi Prushi

Përshtati: Frisiana Mirashi

 

4

Ushqyerja gjatë shtatzënisë! Cila është rëndësia e saj

Ushqyerja gjatë shtatzënisë! Cila është rëndësia e saj?

  1. A ekziston një lidhje midis ushqimit dhe sjelljes ?
  2. A ka mundësi që ushqimi të ndikojë të një individ që në kohën që ai është në barkun e nënës ?
  3. A ka studime serioze rreth kësa tematike që vënë në vëmendje faktin që një ushqyerje e keqe mund të “prodhojë” fëmjë më agresiv dhe hiperaktiv ?
  4. Bazuar në të gjitha këto sa I rëndësishëm është ushqyerja në shtatzani   ?
  5. Nëse nuk kemi pasur një regjim  të mirë gjatë shtatazanizë dhe kemi një fëmijë problematika mund të ndërhyjmë në sjelljen e tij nëpërmjet regjimit ushqimor ?
  6. Cilat janë ushqimet që nënat nuk duhet të përdorin gjatë shtatzanisë ?
  7. Cilat janë ushqimet që gratë janë të këshilluara të përdorin gjatë shtatzanisë ?
  8. Në studimin tënd “Njohuritë mbi ushqyerjen gjatë shtatzënisë. Cili është niveli në gratë Shqiptare” lexova për përllogaritjet në kalori të marra dhe të harxhuara që një grua duhet të marrë gjatë shtatzanisë, kaq I rendësishëm është dhe raporti kalorik ?

 

  1. Cilat janë këshillat që një grua shtatazënë duhet të ndjekë më patjetër dhe a është gjinekologu personi I duhur për të folur dhe për pjesën e regjimit ushqimor ?
  • A ekziston një lidhje midis ushqimit dhe sjelljes ?
    Mund të themi patjetër që po. Ushqyerja sikurse në aspektin fizik, ndikon dhe në aspektin mendor, faktor ky I fundit që përcakton sjelljet dhe reagimet tona karshi situatave dhe rrethanave ku ne gjendemi.
    Sot ka disa studime, pavarësisht se jo definitive të cilat tregojnë për lidhjen midis ushqyerjes dhe disa prej patologjive kryesore mendore, duke përmendur depresionin, skziofreninë apo demencën. Mikronutrientët janë ato faktorë të cilët përcaktojnë zhvillimin nervor dhe për këtë fakt janë tepër të rëndësishëm në mbarëvajtjen nervore dhe psiqike.
  • A ka mundësi që ushqimi të ndikojë të një individ që në kohën që ai është në barkun e nënës ?

Më shumë se kurrë është e vërtetë shprehja “Ne jemi cfarë hamë”. Kjo së fundmi u vërtetua plotësisht nga një studim në familjet europiane, kryer nga NUTRIMENTHE, (projekt studimor zhvilluar nga BE për të vlerësuar rolin e ushqyerjes prenatale dhe të periudhës së hershme në lidhje me zhvillimin mendor të fëmijës) I shtrirë në një periudhë 5-vjecare, aftagjatë nga mosha 0-9 vjec. Postulati I studimit, në përfundim të tij ishte: “Ka të dhëna të forta se ushqyerja e mirë e hershme ndikon në zhvillimin konjitiv të vonshëm”.
Pra mund të themi se statusi nutricional amtar përgjatë shtatzënisë ndikon në zhvillimin e trurit dhe për pasojë prek funksionin konjitiv dhe të sjelljes në fëmijëri.

  • A ka studime serioze rreth kësa tematike që vënë në vëmendje faktin që një ushqyerje e keqe mund të “prodhojë” fëmjë më agresiv dhe hiperaktiv ?

Një përgjigje për këtë temë nuk di ta jap pasi nuk është fusha ime dhe për të qënë realist dhe I sinqertë me ju nuk kam informacione në lidhje me këto 2 problematika. Gjithsesi mund të ritheksoj se ushqyerja e mirë përgjatë shtatzënisë sjell në një outcome më të mirë fetal në zhvillimin psiko-somatik në tërësi.

  • Bazuar në të gjitha këto sa I rëndësishëm është ushqyerja në shtatzani?
    Absolutisht ushqyerja gjatë shtatzënisë është I vetmi faktor I ndryshueshëm, I vetmi faktor në fakt të cilin e ka plotësisht nëna në dorë. Mbarëvajtja e shtatzënisë absolutisht që ndikohet thelbësisht nga faktori I ushqyerjes. Madje është aq e rëndësishme ushqyerja sa përcakton dhe sëmundshmërinë në jetën e mëvonshme të pasardhësit.
    Pra, ushqyerja e mirë vecse përcakton një shtatzëni të mirë për nënën, përcakton dhe sëmundshmërinë për pasardhësin.
    Këtu mund të përmend 2 patologji të cilat lidhen më ushqyerjen gjatë shtatzënise: diabeti dhe obeziteti!
  • Nëse nuk kemi pasur një regjim të mirë gjatë shtatazanizë dhe kemi një fëmijë problematic a mund të ndërhyjmë në sjelljen e tij nëpërmjet regjimit ushqimor?
    Sërish do gaboja nëse do jepja një përgjigje për këtë pyetje. Në fakt, këto janë problematika komplekse të cilat sigurisht duhet të ndiqen sëbashku me nutricionistët, mjekët neuro-pediatër dhe psiko-pediatër. Obstetri në fakt e ka kryer punën e tij dhe del jashtë fushës së veprimit. Do të të inkurajoja Zhaku që në fakt këto pyetje ti zhvilloje dhe me profesionistët e fushës pasi janë tepër të rëndësishme dhe me vlerë për publikun dhe kolegët e tjerë.
  • Cilat janë ushqimet që nënat nuk duhet të përdorin gjatë shtatzanisë ?
    Sigurisht që ka klasa të ndryshme ushqimesh të cilat janë më pak të lejuara gjatë shtatzënisë, por në mënyrë kategorike nuk ka ushqime të cilat nuk duhet të përdoren. Sigurisht ka ushqime që duhen konsumuar në sasinë dhe cilësinë e duhur.
    Madje dhe stili I jetesës dhe “qejfet” mund të përdoren në masën e duhur gjatë shtatzënisë.
    Tashmë në programin e NHI të Mbretërisë së Bashkuar thuhet se “Gratë mund të konsumojnë alkool gjatë tremestrit të parë, nëse ato e dëshirojnë dicka të tillë”. Sigurisht vlerat janë të përcaktuara dhe lejohet maksimumi 1 gotë verë në javë (125 ml) për një % alkooli prej 14.
    Personalisht unë I inkurajoj shtatzënat të mos konsumojnë alkool gjatë tremestrit të parë dhe më pas të mund të konsumojnë unitetë e mësipërme.
    Në stilin e jetesës I vetmi faktor I ndaluar është duhani, madje duhet ndërprerë 2-3 muaj përpara konceptimit. Shtatzënat gjithashtu duhet të evitojnë dhe konsumin pasiv të duhanit.
  • Cilat janë ushqimet që gratë janë të këshilluara të përdorin gjatë shtatzanisë ?
    Gruaja shtatzënë në fakt duhet të konsiderohet dhe të ndjekë një dekurs ushqyerje të shëndetshëm sikurse jashtë saj. Sigurisht vlerat ushqimore, kategoritë, sasitë dhe cilësia e tyre duhet bërë rast pas rasti në varësi të BMI.
    Në vija të përgjithshme mund të thuhet se një ushqyerje me perime, zarzavate dhe proteina është e këshillueshme. Frutat gjithashtu janë të këshillueshme por nuk duhet të tejkalohen përshkak të përqëndrimit të lartë të sheqerit cka mund të cojë në rritje të peshës dhe depozitimit dhjamor. Sidomos me frutat e stinës së verës duhet të jemi tepër të kujdesshëm pasi niveli I sheqerit është I lartë në to.
  • Në studimin tënd “Njohuritë mbi ushqyerjen gjatë shtatzënisë. Cili është niveli në gratë Shqiptare?” lexova për përllogaritjet në kalori të marra dhe të harxhuara që një grua duhet të marrë gjatë shtatzanisë, kaq I rendësishëm është dhe raporti kalorik ?
    Në fakt është raporti më I rëndësishëm në vlerësimin e ushqyerjes përgjatë shtatzënisë. Do zgjatem pak për të ilustruar studimin e parë që u bë mbi faktorin kalorik dhe që dha një përgjigje definitive për këtë pyetje.
    “Dimri i urisë Holandeze”.
    Gjatë luftës së dytë botërore, përëndimi i Holandës ishte bllokuar nga furnizimi me ushqime për një periudhe të limituar nga Nentori i vitit ‘44 – Maj ‘ Në periudhën më të keqe të kësaj krize, kalorazhi ditor shkontë nga 400 – 800 kCal/ditë. P.Sh një kalorazh i tillë përfshin vëtëm 2 patate, 1 fetë bukë dhe gjysmë panxhar sheqeri. Pavarësisht kohës së keqe të luftës dhe urisë, një spital në Amsterdam mbajti shënim rezultatet e vizitave pre-natale dhe peshave të bebeve.
    Hulumtimi i këtyre të dhënave jashtëzakonisht të vlefshme tregoi që në varësi të kohës gjatë së cilës ka ndodhur uria, rezultatet në pasardhës ndryshuan dukshëm. Për shembull, kur një reduktim domethënës, në marrjen e kalorazhit ditor ndodhte gjatë tre muajve të parë të shtatzënisë, obeziteti i vonshëm, diabeti dhe sëmundjet kardiake tek  pasardhësit rritëshin dukshëm.
    Këto të dhëna tregojnë se mungesa  e energjisë dhe nutrientëve para konceptimit dhe gjatë  tre muajve të parë të shtatëzënisë lidhet me një risk të lartë të sëmundshmërisë jo komunikuese në jetën adulte,  krahasuar me ekspozimin e privimit apo urisë në fazat e vonshme të shtatzanisë.
    Nënpesha e nënës gjithashtu lidhet me një risk të lartë për rezultate shtatëzënie të pafavorshme. Këtu mund të përfshihen lindjet preterm, peshë e ulët e bebit, gastroskiza, krahasuar me një grua me peshë normale.
    Ndjekja e një diete të shëndetshme nga gratë, por gjithashtu  nga burrat duhet inkurajuar.
    Gjithsesi për të dhënë disa shifra, pasi gratë që mund të lexojnë këtë pjesë mund të mendojnë se duhet të shtojnë kalorazhin në maksimum e cila do contë në mbipeshë:
    Një grua shtatzënë, në fund të saj ka nevoje për rreth 200kCal më shumë sesa c’konsumon jashtë shtatzënisë, ose rreth 10% shtesë, gjithmonë në fund të shtatzënisë!
  • Cilat janë këshillat që një grua shtatazënë duhet të ndjekë më patjetër dhe a është gjinekologu personi I duhur për të folur dhe për pjesën e regjimit ushqimor?
    Ka ardhur momenti ne fakt që shtatëzanitë të planifikohen për të bërë të mundur një mbarëvajtje sa më të mirë.
    Vizita prekoncepsionale duke përfshirë një sërë analizash infeksioze, vlerësimi I statusit të BMI, përcaktimi I fertilitetit në cift, ndërprerja e duhanit, alkoolit si dhe fillimi i një ushqyerje të shëndetshme do conin padiskutim në një outcome feto-amtar të favorshëm.
    Mjeku obstetër-gjinekolog padiskutim që është hallka kryesore në përcaktimin e nevojave nutricionale që kërkon një grua shtatzënë, duke filluar nga përcaktimi I BMI, ndjekja e analizave dhe elementëve biokimik të gruas, dhënia e nutrientëve semi-artificial të nevojshëm, ndjekja e patologjive të mundshme të nënës, depistimi I tyre paraprak si dhe vlerësimi I fetusit përgjatë shtatzënisë.
    Unë do rekomandoja që cdo zëvendësim për nutrientët semi-artificial të bëhet në përputhje me nevojat reale fiziologjike të gruas shtatzënë dhe jo në përputhje me nevojat marketuese dhe të tregut.
    Sigurisht, cdo grua duhet të marri doza të Acidit Folik (400-600 mcg), që në periudhen prekoncepsionale e deri në javën e 12-të të shtatzënisë. Acidi folik është I vetmi element egzogjen
    I vlefshëm për këtë periudhe I cili duhet marrë a-priori. Madje mosmarrja e tij con në defekte të zhvillimit qelizor neural.

Intervistoi për Tabu.al / Living Albania
Zhaklin Lekatari